ทฤษฏีการหมักปุ๋ย

กระบวนการหมักปุ๋ย เป็นกระบวนการย่อยสลายทางชีวภาพของสารอินทรีย์โดยจุลินทรีย์ หลายชนิด ภายใต้สภาวะที่มีสารอาหาร ความชื้น อุณหภูมิ และปัจจัยอื่นๆที่เหมาะสมต่อการ ทำงานของจุลินทรีย์มากที่สุดจนได้ผลผลิตที่มีความคงตัว มีค่าอัตราส่วนคาร์บอนต่อไนโตรเจนต่ำ ไม่มีกลิ่น และสามารถนำไปใช้ประโยชน์ทางด้านเกษตรกรรมได้ และต้องคำนึงถึงคุณภาพให้ เหมาะแก่การนำไปใช้ด้วย

วัสดุที่ใช้ทำการหมักปุ๋ยส่วนใหญ่จะเป็นพวกสารอินทรีย์ที่มีอยูตามธรรมชาติ และมักเป็น วัสดุที่เหลือจากเกษตรกรรม ได้แก่ เศษใบไม้ มูลสัตว์ วัสดุเหลือใช้จากการเกษตร เช่น เศษฟาง ใบ พืช วัชพืชต่างๆ หลังจากการหมักวัสดุเหล่านี้แล้ว ปุ๋ยหมักจะมีคุณสมบัติในการบำรุงและปรับปรุง ดินต่อไป

1.ประเภทของกระบวนการหมักปุ๋ย

กระบวนการหมักปุ๋ยสามารถแบ่งออกได้ 2 ประเภทคือ การหมักปุ๋ยแบบใช้ออกซิเจน และการ หมักปุ๋ยแบบไม่ใช้ออกซิเจน

1.1 การหมักปุ๋ยแบบใช้ออกซิเจน (Aerobic Composting)

จุลินทรีย์ชนิดใช้ออกซิเจนจะย่อยสลายสารอินทรีย์ (Organic Matter) ได้แก่ โปรตีน คาร์โบไฮเดรต ไขมัน เซลลูโลส กรดอะมิโน ฯลฯ ในสภาวะที่มีออกซิเจน และได้ผลิตภัณฑ์ที่เป็น สารคงตัวหรือฮิวมัส น้ำ ก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ ก๊าซอื่นๆ เช่น แอมโมเนีย ซัลเฟอร์ไดออกไซด์ และพลังงานความร้อน แสดงในสมการที่ (1)

1.2 การหมักปุ๋ยแบบไม่ใช้ออกซิเจน (Anaerobic Composting)

อาศัยจุลินทรีย์ชนิดไม่ใช้ออกซิเจน 2กลุ่ม คือ จุลินทรีย์สร้างกรด (Acid Forming Anaerobic Composting) และจุลินทรีย์สร้างมีเทน (Methanogenic Anaerobic Bacteria) เพื่อย่อยสลายสารอินทรีย์ในสภาวะที่ไม่มีออกซิเจน และได้ผลิตภัณฑ์ที่เป็นสารคงตัว ก๊าซมีเทน ก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ ก๊าซอื่นๆ เช่น แอมโมเนีย ไฮโดรเจนซัลไฟด์ และพลังงานความร้อน แสดงในสมการที่ (2)

2 รูปแบบของการหมักปุ๋ยแบบใช้ออกซิเจน

2.1 การหมักในถังปฏิกิริยา

การหมักแบบนี้ทำโดยนำวัสดุที่ใช้หมักมาใส่ในถังปฏิกิริยา ซึ่งมีการควบคุม สภาพแวดล้อมให้เหมาะสมกับกระบวนการหมัก วัสดุหมักจะเคลื่อนที่ภายในถังโดยเกิดจากการอัดตัวของวัสดุหมักที่เข้ามาใหม่ การหมักในถังปฏิกิริยากระบวนการหมักจะเกิดขึ้นเร็วเนื่องจากมีการ เติมอากาศเข้าในถัง จึงทำให้ใช้ระยะเวลาน้อยในการหมัก และสามารถควบคุมกลิ่นได้ การหมักใน ถังปฏิกิริยาจะใช้พื้นที่น้อยจึงเหมาะกับบริเวณที่มีพื้นที่จำกัด

2.2 การหมักแบบไม่ใช้ถังปฏิกิริยา

2.2.1 การหมักแบบกองแถวพลิกกลับกอง

เป็นรูปแบบการหมักที่ไม่ใช้ถังปฏิกิริยา ที่นิยมมากที่สุดเนื่องจากวิธีการทำง่ายไม่ซับซ้อน ทำโดยนำวัสดุหมักมาผสมให้เข้ากันแล้วนำมาวางกองให้เป็นแนวราบให้ได้ความสูงพอสมควรที่จะให้เกิดการระบายอากาศได้ดี

ที่มา : มหาวิทยาลัยเชียงใหม่